هرآنچه باید دربارۀ رمان بدانیم

هرآنچه درباره رمان باید بدانیم

هرآنچه درباره رمان باید بدانیم محمدجواد ابراهیم زاده

مقدمه

از همون روزی که خشت اول باغ‌ استور رو بنا کردیم، هدف‌مون این بود که از نویسنده‌های نوپا حمایت کنیم و در کنارش بتونیم سطح مخاطب‌مون رو نسبت به شناخت عناصر داستانی بالا ببریم.

این دو تا دغدغه همواره با ما بود تا اینکه تصمیم گرفتیم به‌صورت خیلی جدی‌تری در بخش بلاگ سایت‌مون از محتوای آموزشی و دانش‌افزایی استفاده کنیم تا کمک‌حال مخاطبان و نویسنده‌های نوپامون بخونید(همکارای آینده‌مون) باشیم!

در قدم اول تصمیم گرفتیم از خود واژه رمان شروع کنیم! شاید برا خیلی‌هاتون بدیهی باشه، اما خالی از لطف نیست به‌عنوان خواننده حرفه‌ای جستاری در اصل این واژه داشته باشیم و سطح اطلاعات‌مان رو بالاتر بریم.  با ما همراه باشید تا این گونه ادبی رو از زاویه‌های مختلفش بررسی کنیم:

تعریف رمان

رمان همانند نوزاد تازه راه افتاده و در حال تکاملی است که هنوز نمی‌توان به قطع و یقین در رابطه با تعریف و ماهیت آن اظهارنظر دقیق کرد؛ چون هر شخص و مکتبی چیزی به آن اضافه می‌کند یا تفسیر خاص خودش را ارائه می‌دهد.

اما اگر بخواهیم حواشی را کنار بگذاریم و به یک تعریف حداکثری برسیم، باید رمان را اینگونه تعریف کنیم: رمان در واقع همان داستان بلند است که به‌صورت نثر نوشته می‌شود و برخاسته از تخیل نویسنده است. رمان‌ها حاوی رویدادها و حوادثی هستند که ابتدا در ذهن نویسنده متبلور می‌شوند، به نگارش درمی‌آیند و شامل قسمت‌های خاصی هستند که در آینده راجع به آن‌ها به‌صورت مفصل و مجزا سخن خواهیم گفت.

تاریخچه رمان در جهان و ایران

خاستگاه اصلی این کلمه را باید در مغرب زمین و به‌طور خاص در بین فرانسوی‌ها جست‌وجو کرد. البته رمان‌ در فرهنگ‌های مختلف یونانی، رومی، مصری، چینی و … نیز تعبیر خاص خودش را دارد و شامل افسانه‌ها، قصه‌های اساطیری و حکایت‌های مختص آن فرهنگ‌ها می‌شود.

منتهی رمانی که به شکل امروزی نزدیک باشد، از قرن هفدهم در اروپا اوج گرفت و در قرن ۱۹ تکامل یافت و تا اکنون نیز به گستره آن افزوده می‌شود.

هم‌زمان با ورود مدرنیته به ایران در اواخر دوره قاجار، رمان نیز به‌عنوان یک گونه ادبی نوپا وارد ایران شد و وارد چرخه تحولات گسترده  اجتماعی، فرهنگی و ادبی  آن زمان شد که اوج این تحولات در دوره پهلوی‌ها رقم خورد.

رمان‌ها از آغاز ادبیات معاصر در ایران تا اکنون دچار رشد و تحول فراوانی شدند که عموما برگرفته شده از شرایط اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و تاریخی در این بازه زمانی بودند.

از اولین رمان‌ها در بدو ورد به ایران می‌توان به سرگذشت حاجی بابای اصفهانی به قلم میرزا حبیب اصفهانی اشاره کرد. این رمان، تصویری از حقایق اجتماعی و تاریخی، سبک زندگی و نوع حکومت‌داری در دوره قاجار را به خواننده ارائه می‌دهد.

همچنین آغازکننده رمان مدرن در ایران صادق هدایت با کتاب «بوف کور» است که ادامه‌دهنده آن صادق چوبک باکتاب «سنگ صبورِ» و هوشنگ گلشیری با رمان «شازده احتجاب» است. قابل ذکر است این سه رمان از مهم‌ترین آثار ادبیات داستانی معاصر ایرانی محسوب می‌شوند.

ساختار رمان

نکته بعدی که در رابطه با رمان به آن می‌پردازیم،  ساختار رمان است. ساختار رمان در واقع ارتباط بین دو نظم می‌باشد؛ اولی نظم عددی صفحه‌های کتاب و دیگری نظم زمانی رویدادها؛ چون رمان تشکیل یافته از صفحه‌هایی است که به ترتیب و با رعایت توالی مطالعه می‌شوند و روایتی از حوادثی است که در طول زمان اتفاق می‌افتند.

در نتیجه ساده‌ترین ساختار قابل تصور برای رمان، انطباق هر دو نوع نظم بر بر یکدیگر است. مثلا اولین حادثه در کتاب، همان واقعه مهمی باشد که قبل از همه روایت می‌شود و پیش از آن هیچ حادثه‌ای این‌قدر اهمیت ندارد که در بخش‌های بعدی کتاب بر آن تاکید شود. البته امروزه همچنین ساختار ساده‌ای بسیار کم مورد استفاده قرار می‌گیرد و معمولا شاهد ساختارهای پیچیده‌تری هستیم.

مکتب‌‌های رمان‌نویسی

در طول تاریخ، مکتب‌ها و نهله‌های فرهنگی و هنری بسیاری در جهان به‌وجود آمده‌اند. بعضی از این مکاتب ادامه‌دهنده و کامل‌کننده مکتب پیشین خود بودند و برخی دیگر در تضاد و در رد آن‌ها تأسیس شده‌اند. این تغییر و تحولات منجر به ایجاد سبک‌های خاص و متمایز هنری و ادبی گشت. به همین منوال در رابطه با  ادبیات داستانی و رمان‌نویسی نیز سبک‌های متنوع و متمایز از یکدیگر باب شد که به مهم‌ترین آن‌ها به‌طور خلاصه اشاره می‌کنیم:

  • رمان کلاسیک

در رمان کلاسیک همه‌چیز بر اساس روابط علی ـ معلولی و ماجرا بر طبق دنیایی نظم‌یافته و در چهارچوب تطابق دارد. از منظر طرح نیز با یک طرح کلاسیک مواجه هستیم؛ یعنی گره‌گشایی، گره‌افکنی، زاویه دید و تعلیق آن به شکل ساده بیان می‌شود و زمان خطی وقایع یکی پس از دیگری روی می‌دهند و شخصیت‌پردازی‌ها در همان بستر شکل می‌گیرند.

معمولا در رمان‌های کلاسیک با یک شخصیت مرکزی مواجه هستیم که حضوری  فعال در داستان دارد و بر رویدادها و افراد دور و بر خود اثرگذار است. پایان‌بندی غالبا بسته است و با سناریو، خواننده می‌پذیرد که داستان پایان تمام شده است؛ چون ناپایداری اولیه داستان به پایداری انتهایی ختم شده است.

  • رمان نو

در رمان نو، برخلاف ساختار کلاسیک اعتقادی به وجود قهرمان و شخصیت(پرسوناژ) و پیگیری حوادث به‌صورت منطقی و سلسله‌وار دیده نمی‌شود.

در این سبکِ نگارش داستانی، بیشتر به روان‌کاوانی جنبه‌های غیرعادی، اختلالات و ویژگی‌های جذاب فراطبیعی شخصیت پرداخته می‌شود. در نتیجه، شخصیتِ داستان هویت خاصی ندارد و به حرف اول یک اسم و یا یک ضمیر شخصی مؤنث یا مذکر تبدیل می‌شود.

  • رمان مدرن

رمان مدرن، جنبه‌های درونی و ذهنی راوی و شخصیت‌های یک داستان را کنکاش می‌کند و روایت داستان فرای زمان خطی‌ست و بیشتر به سیلان ذهن راوی تکیه دارد؛ یعنی نظمِ یک روایت خطی را ندارد.

با این تفاسیر باز هم نمی‌توان گفت نحوه بیانِ روایت بی‌نظم است، چون این نوع روایت، نظم و منطق خاص خودش را دارد؛ به‌طور مثال، زمانی که در داستان مدرن وجود دارد هم می‌تواند فلاش‌بک به زمان گذشته داشته باشد و راوی، ماجراهایی را ذکر کند که در گذشته اتفاق افتاده است و هم می‌تواند در آینده سیر کند و اصطلاحا فلش‌فوروارد بزند.

از آن‌جایی که اکثر رمان‌های مدرن در ذهن اتفاق می‌افتد راوی‌ که انتخاب می شود بیشتر اول شخص مفرد است. چون این راوی بهتر می‌تواند از عواطف و ذهنیات شخص به خواننده اطلاع دهد و البته روایت، چون در ذهن روی می‌دهد ممکن است دارای آشفتگی باشد.

  • رمان پست‌مدرن

در رمان‌های پست‌مدرن نوعی به‌هم‌گسیختگی وجود دارد و روایت پاره پاره است. در این سبک با تکه‌تکه شدن روایت شاهد نفی نظم و انسجامی هستیم که رمان‌های کلاسیک داشتند.

در این رمان‌ها روال عادی شخصیت‌سازی و حادثه‌پردازی به هم می‌ریزد و از هیچ قانونی تبعیت نمی‌کند؛ مثلا شخصیت می‌تواند بعد از اصابت چندین گلوله به کمک نیروی ذهن زنده بماند یا بدون دلیل خاصی تبدیل به عنکبوت، پرنده یا هر چیز دیگری شود!

جمع‌بندی

در این یادداشت سعی کردیم واژه رمان را سوژه قرار دهیم و کمی از ابعاد مختلف آن نظیر تعریف رمان، تاریخچه، ساختار و … سخن بگوئیم. امیدواریم از این نوشتار لذت برده باشید و در آینده نیز با دیگر موضوعات بخشِ بلاگ باغ استور با ما همراه باشید.  

هرآنچه درباره رمان باید بدانیم هرآنچه درباره رمان باید بدانیم هرآنچه درباره رمان باید بدانیم

 

0 0 رای ها
رأی دهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
3 نظرات
قدیمی ترین
تازه‌ترین بیشترین واکنش نشان داده شده(آرا)
بازخورد (Feedback) های اینلاین
View all comments
کاربران ناشناس
10 ماه قبل

عالی بود

کاربران ناشناس
10 ماه قبل

مطلب مفیدی بود

کاربران ناشناس
10 ماه قبل

مطالب این بخش جدید چقدر خوبه

فهرست